Tevhidî irfân okulu, Medine’de ehli suffe arasında gelişen zühd hareketinin düşünce mektebidir. Hareket, Hz. Ali’nin hilafeti ile Kûfe, Basra ve Horasan’a intikal etmiştir. Bu mektep İslâm’ın küreselleşmesi yanında bilim, sanat ve teknoloji üretmesini sağlamış, Anadolu’nun aydınlanması ve entüstriyel kalkınmasında da rol üstlenmiştir. Anadolu irfânı bu ekol sayesinde iki medeniyet çıkarmıştır. Medeniyet önderleri, tekke eğitim sistemiyle bir yandan Anadolu bilimine katkıda bulunurken diğer yandan kooperatif sistemi ve organize sanayi uygulamalarını başlatmışlardır. Osmanlı Devleti’nin, son döneminde yetişen bilim adamları içerisinde Müfti-i Vânî el-Malatî ve eseri Zübdetü’l-İrfân fi Tedkîki’l-İtkân’ı Anadolu İrfân Okulu’nun son örneklerindendir. Eseri el yazması ve oldukça yıpranmış bir durumda iken elimize ulaşmış ve önemine binaen bilimsel yöntemlerle çalışılmıştır. Burada üç ciltlik eserin tamamı ele alınıp Anadolu irfânı ve Hamîd-i Vânî el-Malatî’nin Kur’ân tetkikleri incelenmiştir. Giriş ve üç bölüm halinde tertip edilen bu kitaba başlarken araştırmanın konusu, önemi, amacı, kapsam ve yöntemi üzerinde durulmuştur. Konuya giriş mahiyetinde genel bir değerlendirme yapılarak müellifin eserlerini kaleme aldığı Malatya ilinin İslâm tarihindeki yeri hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde Malatî’nin hayatı, ilmî şahsiyeti, eserleri ve yetiştiği dönem ele alınmış, ikinci bölümde irfân anlayışı verilmiştir. Üçüncü bölümde müellifin ilmî meseleleri ele alışı ve şiirleri aktarılmaya çalışılmış, sonuç ve bibliyografya ile kitap tamamlanmıştır. Eserden yapılan alıntılar, mümkün mertebe sadeleştirilerek verilmiştir. Ancak günümüz Türkçesi ile anlaşılır bir formda düzenlenirken orijinal metnin estetiğinin bozulmamasına özen gösterilmiştir.