Solfej kelimesi ‘sol’ ve ‘fa’ hecelerinin birleşmesiyle, hecelerle şarkı söyleme olarak, “sol-falama”
kelimesinden gelmektedir (Gazimihal, 1961, s. 234). Solfej aynı zamanda, okuma demektir ve
notaları; isimleri, süreleri ve sesleriyle (frekans değeri) ile okuma olarak da tarif edilir (Sun, 2019,
s.1). Başka bir tabirle de öğrencinin şarkı söylerken bir yandan da her notanın adını söylediği kulak
eğitime ve okuma alıştırmasına verilen addır (Say, 2005, s.1131).
Deşifre kelimesi, dilimize Fransızca "dechiffrer" den girmiştir ve lügat manası; (şifreyi)
çözmek, açmak, sökmektir. Müzikal manada deşifre, notaları okumak ve seslendirmek olarak
adlandırılabilir (Say, 2002). Deşifre; bir müzik eserinin notalarını ilk bakışta okumak veya icra
edebilmektir (Sözer, 1998:216). Başka bir tarife göre de henüz çalışılmamış bir eserini ilk bakışta
çalma ve icra etmeye deşifre etmek denir (Fenmen, 1991, s, 31).
İster amatör isterse de profesyonel seviyede olsun, müzikle meşgul olan ses veya saz
icrasında bulunan herkesin, müziğin alfabesini yani nota ve nota okumayı dolayısıyla solfej okumayı
öğrenmesi, müzik eğitimine ilmî bir perspektiften yaklaşmasını sağlayacaktır. Solfej okuma
çalışmalarında göstereceği gelişme; ses ve saz icrasını çabuk, verimli, sistematik ve beynelmilel bir
çerçevede ilerletmesine zemin hazırlayacaktır.
İşte bu solfej çalışmalarının bir safhası da yukarıda tarifinin yapıldığı üzere, deşifre diğer bir
tabirle, ilk defa karşılaştığı müzikal bir yapıyı çözmeye yönelik çalışmalardır. Bu noktada, solfej
çalışmalarının istenilen seviyeye ulaşıp karşılaşacağı yeni eser ve müzik yapılarını ilk seslendirmede
daha az hata ile icra edebilmek için, çalışılabilecek birçok yeni deşifre okuma parçalarına ihtiyaç
duyulmaktadır. Bu çalışma, bu ihtiyaca cevap verebilmek adına yapılmıştır. Dört seri kitaptan oluşan
çalışmada, kolaydan zora, basitten karmaşığa prensiplerine dikkat edilerek hazırlanmış 444 orijinal
solfej deşifre çalışmasından meydana gelmektedir. Bu kitapta 84 adet solfej deşifre çalışması
bulunmaktadır. Her kitabın başında, solfej deşifre çalışmalarına geçilmeden, o kitapta bulunan
tonalitelere ait diziler, eserlerin ses genişliği, melodilerde kullanılan en büyük ses aralığı (interval),
eserlerde kullanılan nota değerleri ve ritim kalıpları detaylı olarak verilmiştir. Bu yolla, her kitaba ait
bir nevi temel bilgiler künyesi oluşturulmuştur.
Bu kitaplarda bulunan okuma parçalarının çalışılması sırasında, şu yol seyredilmelidir:
Okunacak eserin tonalitesi, usulü, kullanılan ritim kalıpları ve varsa eser içindeki altere (değiştirilmiş)
sesler hakkında fikir sahibi olmak için, okunacak parça belirli bir müddet incelenmeli daha sonra,
tonaliteye girebilmek için o tonalitenin dizi veya kadansı çalındıktan sonra başlangıç sesi alınarak
okumaya başlanılmalı, yanlış bir ses icra edildiği düşünüldüğünde doğrusunu vermeye çalışılmalı
yine doğru ses verilemezse en son olarak da bir çalgı marifetiyle doğru ses alınıp okumaya devam
edilmelidir. Bir defa okunan eser artık deşifre çalışması olmaktan çıkarak, solfej okuma çalışması
halini alacaktır.
Solfej Deşifre Çalışmaları IV kitabında 2’lik, 4’lük, 8’lik ve 16’lık nota değerleri, 4’lük ve
8’lik sus ve sağına geldiği notayı o nota değerinin yarısı kadar uzatan nokta işareti ile melodilerde ses
genişliği 1 oktav üzerine tam 4’lü olacak şekilde yani 11 sesle sınırlandırılarak orta ve zor seviye
solfej deşifre çalışmaları yazılmıştır. Bununla birlikte, herhangi bir değiştirici işaret almayan ve
donanımına tek değiştirici işaret alan majör ve minör tonlarda yazılan melodilere, birtakım altere
(değiştirilmiş) sesler ilave edilerek solfej deşifre seviyesi yükseltilmiştir. Usûl olarak 2/4, 3/4,
4/4’lüğe ilave olarak 6/8’lik ölçü birimi de bu kitapta kullanılmıştır. Bütün bu bahsedilenler aşağıda
tablo halinde de verilmiştir.
Solfej ve solfej deşifre çalışması yapmak isteyen ve kaynak sıkıntısı çeken bütün müzik
eğitimcisi, öğrenci ve müzikseverlere faydalı olması temennisiyle…
Engin GÜRPINAR - Alaaddin Revaha KÜRÜN