Solfej kelimesi ‘sol’ ve ‘fa’ hecelerinin birleşmesiyle, hecelerle şarkı söyleme olarak, “sol-falama” kelimesinden gelmektedir (Gazimihal, 1961, s. 234). Solfej aynı zamanda, okuma demektir ve notaları; isimleri, süreleri ve sesleriyle (frekans değeri) ile okuma olarak da tarif edilir (Sun, 2019, s.1). Başka bir tabirle de öğrencinin şarkı söylerken bir yandan da her notanın adını söylediği kulak eğitime ve okuma alıştırmasına verilen addır (Say, 2005, s.1131). Deşifre kelimesi, dilimize Fransızca "dechiffrer" den girmiştir ve lügat manası; (şifreyi) çözmek, açmak, sökmektir. Müzikal manada deşifre, notaları okumak ve seslendirmek olarak adlandırılabilir (Say, 2002). Deşifre; bir müzik eserinin notalarını ilk bakışta okumak veya icra edebilmektir (Sözer, 1998:216). Başka bir tarife göre de henüz çalışılmamış bir eserini ilk bakışta çalma ve icra etmeye deşifre etmek denir (Fenmen, 1991, s, 31). İster amatör isterse de profesyonel seviyede olsun, müzikle meşgul olan ses veya saz icrasında bulunan herkesin, müziğin alfabesini yani nota ve nota okumayı dolayısıyla solfej okumayı öğrenmesi, müzik eğitimine ilmî bir perspektiften yaklaşmasını sağlayacaktır. Solfej okuma çalışmalarında göstereceği gelişme; ses ve saz icrasını çabuk, verimli, sistematik ve beynelmilel bir çerçevede ilerletmesine zemin hazırlayacaktır. İşte bu solfej çalışmalarının bir safhası da yukarıda tarifinin yapıldığı üzere, deşifre diğer bir tabirle, ilk defa karşılaştığı müzikal bir yapıyı çözmeye yönelik çalışmalardır. Bu noktada, solfej çalışmalarının istenilen seviyeye ulaşıp karşılaşacağı yeni eser ve müzik yapılarını ilk seslendirmede daha az hata ile icra edebilmek için, çalışılabilecek birçok yeni deşifre okuma parçalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, bu ihtiyaca cevap verebilmek adına yapılmıştır. Dört seri kitaptan oluşan çalışmada, kolaydan zora, basitten karmaşığa prensiplerine dikkat edilerek hazırlanmış 444 orijinal solfej deşifre çalışmasından meydana gelmektedir. Her kitabın başında, solfej deşifre çalışmalarına geçilmeden, o kitapta bulunan tonalitelere ait diziler, eserlerin ses genişliği, melodilerde kullanılan en büyük ses aralığı (interval), eserlerde kullanılan nota değerleri ve ritim kalıpları detaylı olarak verilmiştir. Bu yolla, her kitaba ait bir nevi temel bilgiler künyesi oluşturulmuştur.

Bu kitaplarda bulunan okuma parçalarının çalışılması sırasında, şu yol seyredilmelidir: Okunacak eserin tonalitesi, usulü, kullanılan ritim kalıpları ve varsa eser içindeki altere (değiştirilmiş) sesler hakkında fikir sahibi olmak için, okunacak parça belirli bir müddet incelenmeli daha sonra, tonaliteye girebilmek için o tonalitenin dizi veya kadansı çalındıktan sonra başlangıç sesi alınarak okumaya başlanılmalı, yanlış bir ses icra edildiği düşünüldüğünde doğrusunu vermeye çalışılmalı yine doğru ses verilemezse en son olarak da bir çalgı marifetiyle doğru ses alınıp okumaya devam edilmelidir. Bir defa okunan eser artık deşifre çalışması olmaktan çıkarak, solfej okuma çalışması halini alacaktır. Solfej Deşifre Çalışmaları II kitabında 2’lik, 4’lük ve 8’lik nota değerleri ve 4’lük sus ve sağına geldiği notayı o nota değerinin yarısı kadar uzatan nokta işareti ile melodilerde ses genişliği 1 oktav üzerine büyük 3’lü olacak şekilde yani 10 sesle sınırlandırılarak yine tercihen sıralı seslerden oluşan yine basit seviyede solfej deşifre çalışmaları yazılmıştır. Bununla birlikte, herhangi bir değiştirici işaret almayan ve donanımına tek değiştirici işaret alan majör ve minör tonlar kullanılmıştır. Usûl olarak 2/4, 3/4 ve 4/4’lük ölçü birimleri tercih edilmiştir. Bütün bu bahsedilenler aşağıda tablo halinde de verilmiştir. Solfej ve solfej deşifre çalışması yapmak isteyen ve kaynak sıkıntısı çeken bütün müzik eğitimcisi, öğrenci ve müzikseverlere faydalı olması temennisiyle… Engin GÜRPINAR - Alaaddin Revaha KÜRÜN